Dezinformacja i zasada 5W

Korzystasz z materiałów za darmo, ale możesz podziękować autorce przez serwis buycoffee na dole strony.

Warto mieć gest!

Cele spotkania:

• Dostarczenie młodzieży narzędzi do samodzielnej oceny informacji medialnych z którymi spotykają się dziś codziennie w nadmiarze.
• Ale też pogłębienie wiedzy uczniów w klasie o nich samych nawzajem.

Zabawa w pierwszej części lekcji:

Rozdaj każdemu kartki i poproś o napisanie 3 informacji o sobie, pośród których jedna ma być zmyślona a dwie prawdziwe. Powiedz uczniom, że będziemy odczytywali te informacje całej klasie na głos i że pozostali będą zgadywać, która jest tą nieprawdziwą. Daj im na to 5-7 minut. Dobrze jest robiąc wstęp do tej zabawy, opowiedzieć uczniom o czym mogą być te informacje, a czego nie należy o sobie podawać do informacji publicznej na forum klasy. Chodzi o nakreślenie zasad, aby nie doszło w czasie zabawy do sytuacji krępujących, niezręcznych, czy mających implikacje prawne.
Następnie uczniowie po kolei odczytują swoje trzy informacje, w tym czasie reszta klasy zapisuje imię i typuje odpowiedź 1, 2 lub 3 jako nieprawdziwą. Kiedy wszyscy mają wytypowane, czytający mówi klasie która informacja jest nieprawdziwa. Każdy, kto dobrze wytypował zapisuje sobie jeden punkt.
W tej zabawie bierze udział także wychowawca!
Wygrywa uczeń, który poprawnie wytypował najwięcej fałszywych odpowiedzi.

Gotowe karty do zabawy znajdziesz tutaj:

Po zabawie przechodzimy do części merytorycznej, prezentujemy uczniom definicje pojęć związanych z przestrzenią informacyjną.

Bardzo dobrze opisane jest to na stronie https://infobrokerska.pl/ – na podstawie tych definicji przygotowujemy kartki do kolejnej zabawy. Zestaw do zadania powinien zawierać 4 kartki z nazwą fałszywych informacji oraz 4 kartki z definicją tych nazw.

W zależności od wielkości grupy klasowej przygotowujemy odpowiednią ilość zestawów. Dzielimy klasę na 4 osobowe zespoły i każdemu wręczamy jeden zestaw. Zadaniem zespołu jest przyporządkowanie nazw do definicji.
W drugim etapie zadania warto aby młodzież zastanawiała się jaki rodzaj mylnych informacji przedostaje się do opinii publicznej którymi kanałami informacji. Warto poświęcić chwilę na uświadomienie klasie, co jest kanałem informacji.

Oto wyjaśnienie tych pojęć w języku dopasowanym do trzynastolatków, uwzględniające znaczenie podnoszenia kompetencji cyfrowych i umiejętności sprawdzania faktów:

• Mylne informacje (Misinformation): To sytuacja typu „ups, pomyłka!”. Ktoś udostępnia coś nieprawdziwego, bo sam w to uwierzył i nie sprawdził źródła. Taka osoba nie chce nikogo skrzywdzić, po prostu nie dotarła do rzetelnych informacji.
• Dezinformacja (Disinformation): To już celowe kłamanie. Ktoś (człowiek lub zaprogramowany bot) planuje, jak nas oszukać, żebyśmy w coś uwierzyli lub poczuli dezorientację. To działanie ma sprawić, byśmy podejmowali gorsze decyzje, zamiast opierać się na faktach.
• Fake news: To konkretne „narzędzie” dezinformacji. To artykuł lub post, który wygląda jak prawdziwa wiadomość, ale jest zmyślony. Ma nas zaciekawić i wprowadzić w błąd, żebyśmy w niego kliknęli. Eksperci uczą, jak używać zaawansowanych narzędzi, aby wykrywać takie pułapki w sieci.
• Hoax: To wielka, szokująca ściema zrobiona dla sensacji lub „dla fejmu”. Twórcy wymyślają coś niesamowitego, żeby przyciągnąć uwagę wszystkich, ale zazwyczaj na końcu przyznają, że to był tylko żart lub mistyfikacja.

Warto zapamiętać, że dezinformacja to cała „akcja” oszukiwania ludzi, a fake news to po prostu fałszywy news użyty w tej akcji. Umiejętność szybkiego i rzetelnego sprawdzenia, czy informacja jest godna zaufania, to dzisiaj jedna z najważniejszych umiejętności w internecie.

W ostatniej części lekcji zapoznajemy uczniów z narzędziami do weryfikacji informacji.

Metoda 5W

Metoda 5W to prosty sposób, by sprawdzić, czy informacja, którą widzisz w sieci, jest prawdziwa, czy może jest „wart tyle, co tynf” – czyli znacznie mniej, niż się wydaje. Tynf był monetą, która udawała wysoką wartość, a w środku miała mało srebra. Tak samo jest z fake newsami.

Oto jak zostać detektywem informacji przy użyciu 5 pytań na literę W:

WHAT? (CO?) – Zastanów się, co to za informacja. Czy to, co czytasz, w ogóle ma sens? Czy autor podaje konkretne fakty, czy to tylko jego opinia? Dobry news powinien mieć podane źródła, do których możesz sam zajrzeć.

WHO? (KTO?) – Sprawdź, kto to napisał. Czy to znana instytucja, czy anonimowy profil na TikToku? Pamiętaj, że nawet ekspert od gier może nie znać się na zdrowiu. Ważne jest też, gdzie to czytasz – czy ten portal nie słynie z wrzucania „śmieciowych” treści?

WHEN? (KIEDY?) – Zobacz datę. Czasami portale wykopują stare, sensacyjne historie sprzed lat tylko po to, żeby nabić sobie wyświetlenia. Świeża informacja to podstawa.

WHERE? (GDZIE?) – Gdzie jeszcze to widzisz? Jeśli o wielkim wydarzeniu pisze tylko jedna, dziwna strona, a inne milczą, to coś jest nie tak. Jeśli dołączone jest zdjęcie, pomyśl, czy na pewno pasuje do opisywanego miejsca.

WHY? (DLACZEGO?) – Po co ktoś to wrzucił? Czy chce Cię tylko poinformować, czy może próbuje Cię przestraszyć, zdenerwować albo coś Ci sprzedać?

Na co musisz szczególnie uważać? W mediach społecznościowych informacje latają bez nazwiska autora. Zanim podasz coś dalej, spróbuj znaleźć pierwotne źródło. Uważaj zwłaszcza na posty, które budzą wielkie emocje (złość, strach, podniecenie) – to najczęstszy sposób, żeby nas nabrać! Żyjesz w czasach w których musisz oceniać wartość tego, co czytasz!

---

Jeżeli uczniowie wykażą zainteresowanie tematem, można go rozwinąć na kilka spotkań. Poniżej książki w których znajdziecie Państwo wiedzę z zakresu komunikacji i mediów oraz współczesnej infosfery.

Z opracowanych materiałów korzystasz za darmo.
Podziękuj autorce, jeżeli możesz!
To zmotywuje ją do dalszej pracy a w serwisie pojawi się więcej materiałów.